Spilafikn á Íslandi
Fjárhættuspil eru útbreidd á Íslandi — spilakassar, lottó, getraunir og netspilavíti. Fyrir langflesta er þetta skaðlaus afþreying. Fyrir lítinn en raunverulegan hóp verður það vandamál.
Hvað segja rannsóknir?
Rannsóknir á spilahegðun Íslendinga hafa verið gerðar með reglulegu millibili, meðal annars á vegum stjórnvalda og háskólasamfélagsins. Meginniðurstöður sem ítrekað koma fram:
- Meirihluti fullorðinna Íslendinga tekur einhvern þátt í fjárhættuspilum árlega — oftast lottó eða getraunum
- Hlutfall þeirra sem sýna merki um vandamálaspilun er lítið brot af heildinni, í takt við það sem sést á öðrum Norðurlöndum
- Spilakassar og hraðir netleikir tengjast hærri tíðni vandamála en lottó eða getraunir
- Ungir karlmenn eru stærsti áhættuhópurinn
Athugasemd um tölur: Við birtum ekki nákvæmar prósentur hér því niðurstöður eru mismunandi eftir rannsóknaraðferð, ártali og skilgreiningu á „vandamálaspilun". Ef þú þarft nákvæmar tölur mælum við með að leita beint til Embættis landlæknis eða birtra rannsókna á vegum háskólanna.
Af hverju eru hraðir leikir áhættusamari?
Tíðni og hraði skipta meira máli en upphæðin:
| Leikjaform | Tími milli veðmála | Áhættustig |
|---|---|---|
| Lottó | Dagar | Lágt |
| Getraunir / íþróttaveðmál | Klukkustundir | Miðlungs |
| Spilakassar (staðbundnir) | Sekúndur | Hátt |
| Netspilakassar | Sekúndur, alltaf í boði | Hátt |
| Lifandi spilavíti | Sekúndur til mínútur | Hátt |
Netspilavíti sameina hraða og aðgengi — þau eru opin allan sólarhringinn og í vasanum. Það er bæði þægindi og áhætta.
Hverjir eru í mestri áhættu?
- Ungir karlmenn (18–35 ára) — Hæsta tíðni í flestum rannsóknum
- Þeir sem byrjuðu ungir — Því fyrr sem spilun hefst, þeim mun meiri áhætta síðar
- Fólk með aðrar fíknir — Áfengi, vímuefni og spilun fara oft saman
- Þeir sem glíma við kvíða eða þunglyndi — Spilun getur orðið flóttaleið
- Fólk í fjárhagsvanda — Von um skyndilausn eykur áhættuhegðun
Hvernig þróast vandamálið?
Spilafikn þróast yfirleitt í stigum:
- Vinningsstig — Snemmbúnir vinningar skapa óraunhæfar væntingar
- Tapstig — Tap eykst, spilarinn byrjar að elta tapið og leyna því
- Örvæntingarstig — Lán, skuldir, sambandsslit, hugsanlega lögbrot
- Uppgjöf eða bati — Annaðhvort dýpkar vandinn eða viðkomandi leitar hjálpar
Því fyrr sem gripið er inn í, þeim mun betri eru horfurnar.
Einkenni — stutt yfirlit
- Spilar meira en ætlað var, ítrekað
- Eltir tap með stærri veðmálum
- Leynir umfangi spilunar fyrir öðrum
- Hefur reynt að hætta án árangurs
- Notar peninga sem þarf í annað
- Pirringur eða eirðarleysi þegar ekki er hægt að spila
Ítarlegri listi yfir viðvörunarmerki →
Hvar er hjálp að fá á Íslandi?
Hjálparsíminn 1717 — Opinn allan sólarhringinn, alla daga ársins. Ókeypis, nafnlaust ef þú vilt. Einnig fyrir aðstandendur.
SÁÁ — Veitir meðferð og ráðgjöf, einnig vegna spilafiknar. saa.is
Heilsugæslan — Fyrsti viðkomustaður fyrir tilvísun í sálfræðiþjónustu.
GA (Gamblers Anonymous) — Sjálfshjálparhópar, einnig fundir á netinu.
Öll stuðningsúrræði → · Ráð til aðstandenda →
Forvarnir — það sem virkar
- Innborgunartakmörk — sett fyrirfram, áður en spilun hefst
- Sjálfsútilokun — ef takmörk duga ekki
- BetBlocker — ókeypis hugbúnaður sem lokar á spilavítasíður á öllum tækjum
- Bankalokun — sumir bankar geta lokað á fjárhættuspilafærslur
- Opin umræða — leynd er einkenni vandamálsins, ekki lausn
Algengar spurningar
Er spilafikn viðurkennd sem sjúkdómur?
Já — Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) flokkar spilaröskun (gambling disorder) sem geðröskun í ICD-11, á sama hátt og vímuefnafíkn.
Er hægt að ná bata?
Já. Meðferð, sjálfshjálparhópar og hugræn atferlismeðferð hafa sýnt árangur. Bakslag er algengt í ferlinu og þýðir ekki að meðferð sé árangurslaus.
Hvað ef ég er ekki viss hvort ég eigi í vanda?
Hringdu í 1717 og ræddu það. Það kostar ekkert og þú þarft ekki að greina sjálfan þig fyrirfram.